5 มิถุนายน 2568 ที่บริเวณสะพานข้ามแม่น้ำกก อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย เครือข่ายประชาชนปกป้องลุ่มน้ำกก สาย รวก โขง จัดกิจกรรมเนื่องในวันสิ่งแวดล้อมโลก พร้อมยื่นจดหมายเปิดผนึกถึงทั้ง แพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีของไทย และ สี จิ้นผิง ประธานาธิบดีสาธารณรัฐประชาชนจีน เรียกร้องให้เร่งดำเนินการยุติการทำเหมืองแร่เถื่อนในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ซึ่งเป็นต้นตอของมลพิษข้ามพรมแดน และส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนไทยในจังหวัดเชียงใหม่และเชียงรายอย่างรุนแรง
ในจดหมายถึงนายกรัฐมนตรีไทย เครือข่ายฯ ระบุว่า ตลอดกว่า 1 ปีที่ผ่านมา แม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำรวก มีลักษณะขุ่นข้นผิดปกติแม้ในฤดูแล้ง และยังตรวจพบการปนเปื้อนของสารโลหะหนักอย่างสารหนูและตะกั่วในระดับเกินมาตรฐาน ซึ่งส่งผลกระทบต่อการอุปโภคบริโภค การเกษตร การประมง การท่องเที่ยว และสร้างความกังวลถึงผลกระทบต่อสุขภาพทั้งในระยะสั้นและระยะยาว
ในขณะเดียวกัน จดหมายที่ยื่นถึง ประธานาธิบดีสีจิ้นผิง ชี้ให้เห็นว่า การทำเหมืองทอง แมงกานีส และแรร์เอิร์ทในรัฐฉานจำนวนมาก เป็นการลงทุนที่ดำเนินการโดยบริษัทจีนซึ่งอาศัยช่องโหว่ทางกฎหมาย ไม่มีการควบคุมด้านสิ่งแวดล้อมอย่างได้มาตรฐาน ส่งผลให้แม่น้ำที่ไหลเข้าสู่ฝั่งไทยปนเปื้อนโลหะหนักในระดับที่เป็นอันตราย โดยเฉพาะในช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม กรมควบคุมมลพิษของไทยได้ตรวจสอบคุณภาพน้ำในลุ่มน้ำกก สาย และโขง จำนวน 13 จุด พบสารหนูและปรอทเกินมาตรฐานในหลายจุด
เครือข่ายฯ ย้ำว่า สถานการณ์นี้อาจเลวร้ายลงในช่วงฤดูฝน เมื่อปริมาณน้ำหลากจะพัดพาสารพิษจากเหมืองเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรม ถนน และบ้านเรือนของประชาชน โดยเตือนว่านี่คือ “หายนะที่กำลังเกิดขึ้น” ซึ่งขัดแย้งอย่างยิ่งกับนโยบาย “อารยธรรมเชิงนิเวศ” (ecological civilization) ของรัฐบาลจีน ที่เคยประกาศว่าจะเป็นผู้นำโลกด้านสิ่งแวดล้อม
“เราขอให้ประธานาธิบดีสีจิ้นผิง แสดงเจตจำนงอย่างชัดเจนว่าจีนจะไม่สนับสนุนการลงทุนที่ไร้ความรับผิดชอบซึ่งส่งผลกระทบต่อประเทศเพื่อนบ้าน” เครือข่ายฯ ระบุ
กิจกรรมในครั้งนี้สะท้อนถึงความเดือดร้อนที่ครอบคลุมทั้งด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสุขภาพของประชาชนปลายน้ำ พร้อมเรียกร้องให้ทั้งรัฐบาลไทยและจีนดำเนินการแก้ไขปัญหาต้นทางอย่างจริงจัง และร่วมกันฟื้นฟูลุ่มน้ำกกให้กลับคืนสู่สภาพสมบูรณ์เพื่อความยั่งยืนของภูมิภาค
