หลายปีที่ผ่านมา PM2.5 ฝุ่นพิษที่ส่งผลกระทบทั้งสุขภาพ เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิต กลายเป็นสัญญาณของการเริ่มปีใหม่ เพราะทุกๆ ต้นปีคนไทยต้องเผชิญกับปริมาณฝุ่นละอองขนาดเล็กในอากาศที่เกินเกณฑ์มาตรฐาน ซึ่งกลายเป็นวิกฤตรุนแรงโดยเฉพาะเขตภาคเหนือ แต่คำถามสำคัญว่า “เมื่อไหร่คนไทยจะได้หายใจในอากาศสะอาด?” กลับเพิ่งถูกตอบด้วยการผลักดัน ร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อปี 2566 ในสมัยรัฐบาล เศรษฐา ทวีสิน
อย่างไรก็ดี เส้นทางอันยาวนานของกฎหมายฉบับนี้ยังสะท้อนให้เห็นชัด แม้ฝุ่นเป็นปัญหาใหญ่ที่คนไทยได้รับผลกระทบกันถ้วนหน้า แต่พรรคการเมืองกลับมีท่าทีต่อเรื่องนี้แตกต่างกัน
กว่า 6 ปี ที่ภาคประชาชนร่วมกันผลักดัน สู่ 7 ร่าง และ 1 ฉบับ
หมุดหมายสำคัญที่ทำให้การเรียกร้องสิทธิในอากาศสะอาดได้รับการผลักดันเข้าสู่สภาในฐานะกฎหมาย เริ่มมาตั้งแต่ปี 2563 เมื่อภาคประชาชน ภาคธุรกิจ และเครือข่ายด้านสิ่งแวดล้อม ร่วมกันผลักดันให้เกิดกฎหมายเฉพาะสำหรับการรับมือคุณภาพอากาศแบบจริงจัง ก่อนที่ในเดือนมกราคม 2565 เครือข่ายอากาศสะอาด (CAN) จะยื่น “ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาดฉบับประชาชน” พร้อมรายชื่อผู้สนับสนุนกว่า 22,251 รายชื่อเข้าสู่สภา
เว้นช่วงไปกว่าปีเศษหลังภาคประชาชนยื่นร่าง เดือนพฤศจิกายน 2566 คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบหลักการร่างกฎหมายฉบับรัฐบาล และรับทราบร่างจากพรรคการเมืองและภาคประชาชนรวม 7 ฉบับ ประกอบด้วย
1. ร่างพระราชบัญญัติบริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … (คณะรัฐมนตรีเป็นผู้เสนอ) – ฉบับรัฐบาล
2. ร่างพระราชบัญญัติบริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … (ตรีนุช เทียนทอง กับคณะ เป็นผู้เสนอ) – ฉบับพลังประชารัฐ
3. ร่างพระราชบัญญัติอากาศสะอาดเพื่อประชาชน พ.ศ. … (อนุทิน ชาญวีรกูล กับคณะ เป็นผู้เสนอ) – ฉบับภูมิใจไทย
4. ร่างพระราชบัญญัติอากาศสะอาดเพื่อสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน พ.ศ. … (จุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ กับคณะ เป็นผู้เสนอ) – ฉบับเพื่อไทย
5. ร่างพระราชบัญญัติฝุ่นพิษและการก่อมลพิษข้ามพรมแดน พ.ศ. … (ภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ กับคณะ เป็นผู้เสนอ) – ฉบับก้าวไกล
6. ร่างพระราชบัญญัติกำกับดูแลการจัดการอากาศสะอาดเพื่อสุขภาพแบบบูรณาการ พ.ศ. … (คนึงนิจ ศรีบัวเอี่ยม กับประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวน 22,251 คนเป็นผู้เสนอ) – ฉบับเครือข่ายอากาศสะอาด
7. ร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาอากาศสะอาดเพื่อสุขภาพ พ.ศ. … (ร่มธรรม ขำนุรักษ์ กับคณะ เป็นผู้เสนอ) – ฉบับประชาธิปัตย์
ถัดมา 17 มกราคม 2567 สภาผู้แทนราษฎรมีมติเห็นชอบในหลักการ (วาระ 1) และตั้งกรรมาธิการวิสามัญ เพื่อรวมร่างให้เป็นฉบับเดียวและเดินหน้าต่อ ก่อนท้ายที่สุด 21 ตุลาคม 2568 ร่าง พ.ร.บ. ผ่านการเห็นชอบในวาระ 2 และวาระ 3
วาระ 1 คนไทยเริ่มมีหวัง เพราะโหวตผ่านฉลุย แต่นี่ยังแค่จุดเริ่มต้น?
ในการลงมติเมื่อวันที่ 17 มกราคม 2567 สภาผู้แทนราษฎรมีมติเห็นชอบในหลักการ (วาระ 1) และตั้งกรรมาธิการวิสามัญ เพื่อรวมร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด ด้วยคะแนนเสียงท่วมท้นกว่า 443 ต่อ 0 เสียง จากผู้เข้าร่วมประชุมรวม 444 คน
คะแนนเสียงเห็นชอบที่เป็นเอกฉันท์ ทำให้ความหวังที่คนไทยจะได้หายใจในอากาศสะอาดเริ่มมีแสงสว่าง โดยจากจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนทั้งหมด 499 คนในขณะนั้น สามารถจำแนกผลโหวตได้ว่า
– พรรคก้าวไกล โหวตเห็นชอบ 143 คน, ไม่ลงคะแนนเสียง 1 คน, ลา/ขาดประชุม 3 คน
– พรรคเพื่อไทย โหวตเห็นชอบ 126 คน, ลา/ขาดประชุม 15 คน
– พรรคภูมิใจไทย โหวตเห็นชอบ 63 คน, ลา/ขาดประชุม 8 คน
– พรรคพลังประชารัฐ โหวตเห็นชอบ 32 คน, ลา/ขาดประชุม 8 คน
– พรรคประชาธิปัตย์ โหวตเห็นชอบ 17 คน, ลา/ขาดประชุม 8 คน
– พรรคอื่นๆ โหวตเห็นชอบ 62 คน, ลา/ขาดประชุม 13 คน
| ผลการลงมติ วาระที่ 1 (รับหลักการ) | |||||
| พรรค | เห็นชอบ | ไม่เห็นชอบ | งดออกเสียง | ไม่ลงคะแนนเสียง | ลา/ขาดประชุม |
| ก้าวไกล | 143 | – | – | 1 | 3 |
| เพื่อไทย | 126 | – | – | – | 15 |
| ภูมิใจไทย | 63 | – | – | – | 8 |
| พลังประชารัฐ | 32 | – | – | – | 8 |
| ประชาธิปัตย์ | 17 | – | – | – | 8 |
| อื่นๆ | 62 | – | – | – | 13 |
| รวม | 443 | 0 | 0 | 1 | 55 |
ที่มา: ผลการลงมติ ร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … วาระที่ 1
วาระ 2 เสียงโหวตแตก ยอดลา/ขาดประชุมพุ่ง บางวันต้องเลื่อนประชุม เหตุเสียงไม่ถึงกึ่งหนึ่ง
แม้โหวตเห็นชอบจะผ่านฉลุยในวาระ 1 แต่เมื่อถึงคราวลงรายละเอียด เสียงโหวตสภาเริ่มแตกชัดและกินเวลายืดเยื้อ โดยมาตรา 24, มาตรา 30/4, และ มาตรา 45/3 กลายเป็น 3 มาตราที่สภาเสียงแตกมากที่สุด ขณะที่การโหวต มาตรา 22 เคยต้องหยุดชะงัก เพราะมีเสียงจากผู้แทนทั้งสภาไม่ถึงกึ่งหนึ่ง
มาตรา 24 เสียงแตกว่าด้วยเรื่อง “ประธานกรรมการอากาศสะอาดจังหวัด” ว่าจะให้ “นายก อบจ.” เป็นประธาน (ตาม กมธ. เสียงข้างมาก) หรือให้ “ผู้ว่าราชการจังหวัด” เป็นประธาน (ตามผู้สงวนความเห็น-คำแปรญัตติ) ซึ่งผลโหวตที่ได้ คือ ให้ “นายก อบจ.” เป็นประธานตามเดิม ด้วยคะแนน 237 ต่อ 75
| ผลการลงมติ วาระที่ 2 (มาตรา 24) | |||||
| พรรค | เห็นชอบ | ไม่เห็นชอบ | งดออกเสียง | ไม่ลงคะแนนเสียง | ลา/ขาดประชุม |
| ประชาชน* | 124 | – | – | – | 19 |
| เพื่อไทย | 5 | 66 | 2 | 1 | 66 |
| ภูมิใจไทย | 62 | – | – | – | 7 |
| พลังประชารัฐ | 8 | – | – | – | 12 |
| ประชาธิปัตย์ | 2 | – | 1 | – | 22 |
| กล้าธรรม | 13 | 1 | 1 | – | 10 |
| อื่นๆ | 23 | 8 | 5 | 1 | 33 |
| รวม | 237 | 75 | 9 | 2 | 169 |
ที่มา: ผลการลงมติ ร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … วาระที่ 2 มาตรา 24
* อดีต สส. 143 คน ของพรรคก้าวไกล ในขณะนั้น ย้ายสังกัดเข้าพรรคประชาชน หลังศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งยุบพรรคก้าวไกล เมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2567
มาตรา 30/4 เสียงแตกว่าด้วยเรื่อง “อำนาจหน้าที่ของเจ้าพนักงานอากาศสะอาด” ว่าจะให้อำนาจตามเดิม (ตาม กมธ. เสียงข้างมาก) หรือ ให้ถอนร่างนี้เพื่อทบทวนใหม่ (ตามผู้สงวนความเห็น-คำแปรญัตติ) ซึ่งผลโหวตที่ได้ คือ ให้คงอำนาจตามเดิม ด้วยคะแนน 155 ต่อ 115
| ผลการลงมติ วาระที่ 2 (มาตรา 30/4) | |||||
| พรรค | เห็นชอบ | ไม่เห็นชอบ | งดออกเสียง | ไม่ลงคะแนนเสียง | ลา/ขาดประชุม |
| ประชาชน | 127 | – | 1 | 1 | 14 |
| เพื่อไทย | 20 | 12 | 17 | – | 91 |
| ภูมิใจไทย | 3 | 60 | – | – | 6 |
| พลังประชารัฐ | – | 14 | – | – | 6 |
| ประชาธิปัตย์ | – | 5 | – | – | 20 |
| กล้าธรรม | – | 14 | – | – | 11 |
| อื่นๆ | 5 | 10 | 2 | – | 53 |
| รวม | 155 | 115 | 20 | 1 | 201 |
ที่มา: ผลการลงมติ ร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … วาระที่ 2 มาตรา 30/4
มาตรา 45/3 เสียงแตกว่าด้วยเรื่อง “อำนาจการกำหนดเขตมลพิษต่ำ” ว่าจะให้เป็นไปตามอำนาจรัฐมนตรี (ตาม กมธ. เสียงข้างมาก) หรือตัดอำนาจรัฐมนตรีออก และให้กรรมการจังหวัดมีอำนาจเต็ม (ตามผู้สงวนความเห็น-คำแปรญัตติ) ซึ่งผลโหวตที่ได้ คือ ตัดอำนาจรัฐมนตรีออก ด้วยคะแนน 212 ต่อ 66
| ผลการลงมติ วาระที่ 2 (มาตรา 45/3) | |||||
| พรรค | เห็นชอบ | ไม่เห็นชอบ | งดออกเสียง | ไม่ลงคะแนนเสียง | ลา/ขาดประชุม |
| ประชาชน | – | 109 | – | – | 34 |
| เพื่อไทย | 52 | 11 | 3 | 2 | 72 |
| ภูมิใจไทย | 1 | 57 | – | – | 11 |
| พลังประชารัฐ | – | 11 | – | – | 9 |
| ประชาธิปัตย์ | 4 | – | – | – | 21 |
| กล้าธรรม | – | 11 | – | – | 14 |
| อื่นๆ | 9 | 13 | – | – | 48 |
| รวม | 66 | 212 | 3 | 2 | 209 |
ที่มา: ผลการลงมติ ร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … วาระที่ 2 มาตรา 45/3
มาตรา 22 ต้องโหวตถึง 2 รอบ เหตุองค์ประชุมไม่ถึงครึ่ง เนื่องจากการลงมติครั้งแรก 25 กันยายน 2568 มีจำนวนผู้เข้าร่วมประชุมเพียง 245 คน จากทั้งหมด 492 คน ขณะที่การโหวตครั้งที่สอง 1 ตุลาคม 2568 มีผู้เข้าร่วมประชุม 290 คน ซึ่งแม้เกินกึ่งหนึ่งจนมากพอให้โหวตผ่าน แต่ก็ยังไม่ต่างจากเดิมมากนัก
| ผลการลงมติ มาตรา 22 ครั้งที่ 1 (25 กันยายน 2568) | |||||
| พรรค | เห็นชอบ | ไม่เห็นชอบ | งดออกเสียง | ไม่ลงคะแนนเสียง | ลา/ขาดประชุม |
| ประชาชน | 128 | – | – | – | 15 |
| เพื่อไทย | 37 | – | 1 | – | 102 |
| ภูมิใจไทย | 55 | – | – | – | 14 |
| พลังประชารัฐ | – | – | – | – | 20 |
| ประชาธิปัตย์ | 6 | – | – | – | 19 |
| กล้าธรรม | 3 | – | – | – | 22 |
| อื่นๆ | 15 | – | – | – | 55 |
| รวม | 244 | 0 | 1 | 0 | 247 |
| ผลการลงมติ มาตรา 22 ครั้งที่ 2 (1 ตุลาคม 2568) | |||||
| พรรค | เห็นชอบ | ไม่เห็นชอบ | งดออกเสียง | ไม่ลงคะแนนเสียง | ลา/ขาดประชุม |
| ประชาชน | 109 | – | – | – | 34 |
| เพื่อไทย | 65 | – | 1 | 1 | 73 |
| ภูมิใจไทย | 54 | – | – | 1 | 14 |
| พลังประชารัฐ | 11 | – | – | – | 9 |
| ประชาธิปัตย์ | 5 | – | – | – | 20 |
| กล้าธรรม | 11 | – | – | – | 14 |
| อื่นๆ | 32 | – | – | – | 38 |
| รวม | 287 | 0 | 1 | 2 | 202 |
ที่มา: ผลการลงมติ ร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … มาตรา 22 ครั้งที่ 1 และ ผลการลงมติ ร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … มาตรา 22 ครั้งที่ 2
วาระ 3 โหวตผ่านเข้าชั้นสว. แต่ยอดขาดประชุมระหว่างทางฟ้อง บางพรรคพูดแล้วไม่ทำ?
21 ตุลาคม 2568 การเดินทางของ พ.ร.บ. อากาศสะอาด ดำเนินมาถึงโค้งสุดท้าย หลังใช้เวลากว่าปีเศษจากการริเริ่มวาระ 1 ซึ่งในการลงมติครั้งสำคัญนี้ สภาผู้แทนราษฎรมีมติเห็นชอบ ร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด (วาระ 3) ท่วมท้นอีกครั้งกว่า 309 ต่อ 0 เสียง จากผู้เข้าร่วมประชุมรวม 318 คน โดยจากจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนทั้งหมด 492 คนในขณะนั้น สามารถจำแนกผลโหวตได้ว่า
– พรรคประชาชน โหวตเห็นชอบ 121 คน, ไม่ลงคะแนนเสียง 1 คน, ลา/ขาดประชุม 21 คน
– พรรคเพื่อไทย โหวตเห็นชอบ 84 คน, งดออกเสียง 1 คน, ลา/ขาดประชุม 54 คน
– พรรคภูมิใจไทย โหวตเห็นชอบ 56 คน, ไม่ลงคะแนนเสียง 1 คน, ลา/ขาดประชุม 13 คน
– พรรคพลังประชารัฐ โหวตเห็นชอบ 10 คน, ลา/ขาดประชุม 10 คน
– พรรคประชาธิปัตย์ โหวตเห็นชอบ 9 คน, งดออกเสียง 3 คน, ไม่ลงคะแนนเสียง 1 คน, ลา/ขาดประชุม 16 คน
– พรรคกล้าธรรม โหวตเห็นชอบ 8 คน, ลา/ขาดประชุม 17 คน
– พรรคอื่นๆ โหวตเห็นชอบ 21 คน, ไม่ลงคะแนนเสียง 2 คน, ลา/ขาดประชุม 43 คน
| วาระที่ 3 (ลงมติเห็นชอบร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด) | |||||
| พรรค | เห็นชอบ | ไม่เห็นชอบ | งดออกเสียง | ไม่ลงคะแนนเสียง | ลา/ขาดประชุม |
| ประชาชน | 121 | – | – | 1 | 21 |
| เพื่อไทย | 84 | – | 1 | – | 54 |
| ภูมิใจไทย | 56 | – | – | 1 | 13 |
| พลังประชารัฐ | 10 | – | – | – | 10 |
| ประชาธิปัตย์ | 9 | – | 3 | 1 | 16 |
| กล้าธรรม | 8 | – | – | – | 17 |
| อื่นๆ | 21 | – | – | 2 | 43 |
| รวม | 309 | 0 | 4 | 5 | 174 |
ที่มา: ผลการลงมติ ร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. … วาระที่ 3
อย่างไรก็ดี แม้ผลโหวต ร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด จะผ่านสภาผู้แทนแล้วทั้ง 3 วาระ (ปัจจุบันยังติดอยู่ในชั้น สว.) แต่การเดินทางครั้งนี้สะท้อนนัยมากกว่าที่เห็น เพราะแม้ทุกพรรคจะแสดงจุดยืนสนับสนุนอากาศสะอาด ซ้ำแล้วยังป่าวประกาศนโยบายเพื่อสิทธิในการหายใจ แต่การทำงานที่ผ่านมาสะท้อนชัดกว่าว่า หลายพรรคอาจกำลังใช้อากาศสะอาดเป็นเครื่องมือหาเสียง
เมื่อหน้าที่ของผู้แทนคือการทำงานในสภาเพื่อออกกฎหมาย การขาดประชุม หรือไม่ปฏิบัติหน้าที่บ่อยครั้ง จึงเป็นเสมือนการละเมิดพันธะที่สะท้อนความรับผิด 8 กุมภานี้ นอกจากจะเข้าคูหาไปกาเห็นชอบแล้ว หากต้องการมีสิทธิที่จะหายใจในอากาศสะอาด การพิจารณาผลการทำงานในสภาช่วงที่ผ่านมา อาจช่วยทำให้ตัดสินใจได้ดีขึ้นว่า เลือกตั้งครั้งนี้ คุณจะฝากอนาคตของอากาศที่ทุกคนใช้หายใจ ไว้กับใคร
หมายเหตุ: ผลการลงมติทุกมาตรา อ้างอิงจากระบบฐานข้อมูลรายงานและบันทึกการประชุม สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร (https://msbis.parliament.go.th/ewtadmin/ewt/parliament_report/main.php?filename=index)
