มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่เรียกร้องสอบสวน เหตุ ‘สังหาร-คุกคามทางเพศ’ พลเรือนเมืองจ๊อกแม ระหว่างปฏิบัติการทางทหารของกองทัพเมียนมา

มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ Shan Human Rights Foundation (SHRF) แถลงเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2568 ว่าเกิดเหตุละเมิดสิทธิมนุษยชนร้ายแรงในเมืองจ๊อกแม รัฐฉาน เมื่อวันที่ 24 กันยายนที่ผ่านมา โดยกองกำลังรัฐบาลทหารเมียนมาสังหารชาวบ้าน 4 คนในระหว่างปฏิบัติการทางทหารเพื่อยึดพื้นที่คืนจากกองกำลังปลดปล่อยแห่งชาติตะอาง (Ta’ang National Liberation Army – TNLA) หนึ่งในผู้เสียชีวิตเป็นเยาวชนหญิงอายุ 16 ปีที่ตกเป็นเหยื่อความรุนแรงทางเพศก่อนเสียชีวิต เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางการสู้รบที่ยืดเยื้อมาตั้งแต่เดือนสิงหาคม ทำให้ชาวบ้านกว่า 10,000 คนต้องอพยพออกจากพื้นที่

รายงานระบุว่า เหตุเกิดขึ้นเวลาประมาณ 10.30 น. เมื่อทหารเมียนมาราว 100 นายลาดตระเวนจากหมู่บ้านนาอายข่านไปยังหมู่บ้านสะคันล่า ระหว่างทางได้พบชาวบ้านคนหนึ่งและควบคุมตัวไปสอบถามข้อมูลโดยใช้ความรุนแรง ขณะชายคนดังกล่าวพยายามหลบหนี ทหารได้ติดตามเข้าไปถึงกระท่อมใกล้พื้นที่นาและพบพระภิกษุอายุประมาณ 30 ปีที่อยู่ในบริเวณนั้น พระพยายามหลบหนีด้วยความตกใจแต่ถูกยิงเสียชีวิตในที่เกิดเหตุ โดยมีผู้นำหมู่บ้านเป็นพยานเห็นเหตุการณ์

ต่อมา ทหารได้สอบถามผู้นำหมู่บ้านเกี่ยวกับชาวบ้านที่ยังหลบอยู่ในพื้นที่ เมื่อทราบว่ามีราว 7 คน ทหารจึงบังคับให้ผู้นำหมู่บ้านนำทางไปยังจุดดังกล่าว โดยใช้รถจักรยานยนต์ที่ยึดมาจากพระภิกษุที่เพิ่งถูกยิง เมื่อไปถึงกระท่อมแห่งหนึ่ง ชาวบ้าน 3 คนรวมทั้งผู้นำหมู่บ้านสามารถหลบหนีได้ แต่ยังมีอีก 3 คนที่เป็นแม่และลูกสองคนอายุ 16 และ 12 ปีที่อยู่ภายใน

ภายหลังพบว่าทั้งสามเสียชีวิตในกระท่อม โดยมีหลักฐานบ่งชี้ถึงการใช้ความรุนแรงทางกายและทางเพศต่อเยาวชนหญิง ร่องรอยบาดแผลและสิ่งของส่วนตัวถูกพบทิ้งไว้ใกล้บริเวณครัว พร้อมเครื่องแบบทหารตกอยู่ในที่เกิดเหตุ เชื่อว่ามารดาและบุตรชายพยายามปกป้องเธอแต่ถูกยิงเสียชีวิตทั้งคู่

ผู้เป็นบิดา ซึ่งกลับมาถึงหมู่บ้านในวันรุ่งขึ้น ให้ข้อมูลว่าพบร่างของภรรยาและลูกทั้งสองในสภาพเสียชีวิต โดยอยู่ระหว่างปฏิบัติหน้าที่รักษาความปลอดภัยของหมู่บ้านในช่วงวันที่ 16–22 กันยายน และไม่สามารถกลับบ้านได้ตามกำหนดเนื่องจากมีการโจมตีทางอากาศอย่างต่อเนื่อง เขาและญาติได้กลับไปยังพื้นที่ในวันที่ 25 กันยายนเพื่อทำพิธีฝังและฌาปนกิจร่วมกับชาวบ้าน

ผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์นี้ประกอบด้วย พระภิกษุไม่ทราบนาม อายุประมาณ 30 ปี นางบาเล็ง ภรรยาของนายลุงออ เด็กหญิงเต็งส่า อายุ 16 ปี และเด็กชายจายตานหม่อง อายุ 12 ปี

ในช่วงเวลาเดียวกัน พื้นที่เมืองจ๊อกแมยังถูกโจมตีอย่างต่อเนื่องตลอดเดือนกันยายน โดยกองทัพเมียนมาได้ทิ้งระเบิดและยิงถล่มด้วยปืนใหญ่ในหลายหมู่บ้าน เช่น ตองสลิด ลอยขอ คายต้นฮุง นาอายข่าน ปางไฮ ปางดี ปางสะเบ่ และน้ำเซาะ มีรายงานว่าเครื่องบินรบรุ่น Y-12 ถูกใช้หลายครั้งในการโจมตีหมู่บ้านและวัด ทำให้บ้านเรือนและอาคารศาสนสถานได้รับความเสียหายจำนวนมาก รวมถึงมีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บหลายราย

มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ระบุว่า เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นการละเมิดกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศอย่างชัดเจน และเรียกร้องให้มีการสอบสวนโดยองค์กรอิสระ พร้อมให้การคุ้มครองพยานและผู้รอดชีวิต รวมถึงการเยียวยาทางจิตใจแก่ครอบครัวผู้เสียหาย พร้อมทั้งขอให้ประชาคมระหว่างประเทศและประเทศเพื่อนบ้านในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แสดงบทบาทในการปกป้องชีวิตและศักดิ์ศรีของพลเรือนในรัฐฉานและพื้นที่อื่นของเมียนมาอย่างเร่งด่วน