รัฐฉานเผชิญวิกฤต เหมืองแรร์เอิร์ธก่อมลพิษ น้ำโคลนท่วมไร่นาชาวบ้าน

18 กันยายน 2025 มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ (Shan Human Rights Foundation : SHRF) ออกแถลงการณ์เปิดเผยข้อมูลว่า รัฐฉานกำลังเผชิญวิกฤตสิ่งแวดล้อมในเมืองขาก ซึ่งตั้งอยู่ท้ายน้ำของเหมืองแร่แรร์เอิร์ธในเมืองป้อก ภายใต้การควบคุมของ UWSA ตั้งแต่ปลายกรกฎาคม 2025 เป็นต้นมา ฝนที่ตกหนักทำให้แม่น้ำโหลยเอ่อล้นตลิ่ง ท่วมพื้นที่เพาะปลูกริมแม่น้ำกว่า 2 เมตร และเมื่อระดับน้ำลดลงก็ทิ้งโคลนหนา 60 เซนติเมตรไว้บนไร่นาหลายร้อยไร่

เกษตรกรพยายามปลูกพืชผลใหม่หลายครั้ง แต่กลับถูกน้ำท่วมซ้ำทั้งในวันที่ 5 และ 10 สิงหาคม ทำให้ผลผลิต เช่น ข้าว ข้าวโพด ถั่วลิสง และถั่วเหลือง เสียหายทั้งหมด ชาวบ้านยืนยันว่าเป็นปรากฏการณ์ที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน แม้จะเคยมีน้ำท่วมใหญ่เมื่อปี 2567 แต่ครั้งนั้นไม่ทิ้งตะกอนโคลนไว้

รายงานชี้ว่า ความเสียหายครั้งนี้อาจเกี่ยวข้องกับการขยายตัวของเหมืองแร่แรร์เอิร์ธในเมืองป้อก ซึ่งใช้วิธีละลายแร่และฉีดสารเคมีในวงกว้าง ส่งผลให้เกิดการตัดไม้ทำลายป่า ดินถล่ม และกากของเสียไหลลงสู่แม่น้ำโหลย สร้างผลกระทบโดยตรงต่อชุมชนเกษตรกรชาวไทใหญ่ในเมืองขาก

สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนความเปราะบางของรัฐฉาน ที่พื้นที่เศรษฐกิจจากการทำเหมืองแร่ภายใต้การควบคุมของกองกำลังติดอาวุธ ไม่เพียงก่อผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและวิถีชีวิตเกษตรกรท้องถิ่น แต่ยังมีมิติด้านความมั่นคงที่เชื่อมโยงกับกองทัพพม่าและกองกำลังชาติพันธุ์ในภูมิภาค