19 มีนาคม 2569 วิกฤตสงครามตะวันออกกลางยังคงส่งผลกระทบต่อสถานการณ์พลังงานไทย โดยเฉพาะในภาคเหนือ พื้นที่เกษตรกรรม และแนวชายแดน ซึ่งยังคงเห็นภาพประชาชนแห่เติมและกักตุนน้ำมันอย่างต่อเนื่อง แม้รัฐบาลยืนยันว่ามีน้ำมันสำรองเพียงพออย่างน้อย 96 วัน แต่สถานการณ์หน้าสถานีบริการกลับสะท้อนอีกด้าน ทั้งคิวยาว ภาวะน้ำมันขาดช่วง และการจำกัดปริมาณการเติม
คำถามจึงเกิดขึ้นว่า ทำไมในภาวะที่ ‘น้ำมันยังมี’ แต่ประชาชนจำนวนมากกลับ ‘เข้าถึงไม่ได้’
ในหลายจังหวัดภาคเหนือ เช่น กำแพงเพชรและพิจิตร เกษตรกรนำภาชนะมาเติมน้ำมันดีเซลเพื่อใช้กับเครื่องจักรและระบบสูบน้ำ แต่หลายปั๊มจำกัดไม่เกิน 700 บาทต่อคันและต่อแกลอน ทำให้ไม่พอใช้งาน ขณะที่บางพื้นที่ในพิจิตรต้องรอคิวนาน 4–5 ชั่วโมง และหลายปั๊มเปิดขายได้เพียง 2–3 ชั่วโมงก่อนน้ำมันหมด
ขณะที่ในจังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ และลำปาง ยังคงมีการจำกัดการเติมน้ำมันอย่างต่อเนื่อง และเริ่มส่งผลกระทบต่อระบบขนส่งสาธารณะ โดยบริษัทเดินรถโดยสาร Greenbus Thailand ประกาศปรับเงื่อนไขการให้บริการชั่วคราว เนื่องจากราคาน้ำมันในตลาดโลกที่เพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่อง ทำให้ต้องปรับแผนการเดินรถ ทั้งลดระยะเวลาการจองล่วงหน้า และแวะเติมน้ำมันระหว่างทาง ส่งผลให้การเดินทางล่าช้าและกระทบการเชื่อมต่อของผู้โดยสาร
แม่สอดน้ำมันขาด คิวยาว–จำกัดเติม กระทบช่วยผู้ลี้ภัย
สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนความตึงเครียดของพื้นที่ชายแดนอย่างชัดเจน โดยเฉพาะอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ซึ่งเผชิญความรุนแรงกว่าพื้นที่อื่น จากปัจจัยซับซ้อนทั้งด้านอุปทานน้ำมัน ความต้องการใช้ และบริบทชายแดน ประชาชนต่อคิวยาวตั้งแต่เช้ามืด รถยนต์ต่อคิวบนถนนแม่สอด–ท่าสองยางยาวหลายกิโลเมตรตั้งแต่ราว 04.00–05.00 น. ส่งผลให้การจราจรติดขัด ขณะที่สถานีบริการจำกัดการเติมอย่างเข้มงวด ทั้งรถยนต์ไม่เกิน 500 บาท รถขนส่งไม่เกิน 100 ลิตร และรถบรรทุกไม่เกิน 200 ลิตร
“เราไม่ได้ใช้รถส่วนตัวเป็นหลัก แต่ก็ได้รับผลกระทบชัดเจน เราเรียกรถได้ยากขึ้น เพราะรถรับจ้างก็หาที่เติมน้ำมันยาก บางวันต้องวนหาถึง 3–4 ปั๊มก็ยังเติมไม่ได้”
เจ้าหน้าที่ภาคประชาสังคมในพื้นที่สะท้อนว่า ปัญหาน้ำมันส่งผลกระทบต่อผู้คนในพื้นที่รวมถึงการทำงานภาคสนามโดยตรง โดยเฉพาะในช่วงที่ผ่านมา รถที่ใช้ในพื้นที่เติมน้ำมันได้ยาก หลายสถานีบริการต้องต่อคิวตั้งแต่เช้ามืด น้ำมันเข้าช่วงเช้าและหมดในเวลาไม่นาน ทำให้ต้องวนหาหลายแห่งจึงจะเติมได้
ขณะเดียวกัน บางสถานีบริการมีการจำกัดการขาย โดยไม่อนุญาตให้บุคคลสัญชาติเมียนมาเติมน้ำมัน แม้จะเป็นแรงงานที่อาศัยอยู่ฝั่งไทยและมีเอกสารถูกต้องก็ตาม รวมถึงมีการตรวจบัตรประชาชนเพื่อยืนยันสัญชาติ ส่งผลให้แรงงานกลุ่มนี้ได้รับผลกระทบเพิ่มเติม
“มาตรการห้ามขายน้ำมันให้คนพม่า ยังมีการจำกัดในบางกรณี คืออย่างกรณีของการจำกัดห้ามเติมรถเมียนมาที่ข้ามมา เราก็เข้าใจนะ แต่กรณีของคนที่เขาข้ามมาอาศัยอยู่ที่นี่ เป็นแรงงานที่นี่ถูกต้องตามกฎหมาย แต่ก็ยังโดนห้าม แล้วเขาจะใช้ชีวิตยังไง”
ในมุมของเธอ ปัญหาน้ำมันกลายเป็นต้นทุนที่ไม่ได้เตรียมไว้ล่วงหน้า ทั้งค่าเชื้อเพลิงและค่าขนส่งที่เพิ่มขึ้น รวมถึงข้อจำกัดในการเรียกหรือเช่ารถ ทำให้ต้องปรับแผนการกระจายความช่วยเหลือ จากเดิมที่เข้าถึงหลายพื้นที่ เหลือเพียงจุดจำเป็น
สถานการณ์ยิ่งซ้ำซ้อนจากการสู้รบฝั่งเมียวดี ซึ่งทำให้มีผู้ลี้ภัยเพิ่มขึ้น ขณะที่ต้องเผชิญทั้งสภาพอากาศและภาวะขาดแคลนน้ำมัน ส่งผลให้การจัดส่งต้องวางแผนรัดกุมมากขึ้น ทั้งการรวบรวมทรัพยากร คำนวณปริมาณสิ่งของ และขนส่งในครั้งเดียวเพื่อลดความเสี่ยงน้ำมันไม่เพียงพอระหว่างทาง
“แม้แต่การช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมก็ทำได้ยากขึ้น เราต้องวางแผนมากขึ้น การเข้าถึงก็ยากกว่าเดิม”
ทีมผู้ปฏิบัติงานต้องวางแผนการทำงานใหม่ ตั้งแต่การเลือกใช้รถ รวบรวมเงิน คำนวณปริมาณสิ่งของ ไปจนถึงการขนส่งในครั้งเดียว เพื่อลดความเสี่ยงน้ำมันไม่เพียงพอ จากเดิมที่สามารถจัดหาและส่งความช่วยเหลือได้ทันที ข้อจำกัดดังกล่าวทำให้การเข้าถึงผู้เดือดร้อนยากขึ้นอย่างชัดเจน และสะท้อนผลกระทบในวงกว้างต่อทั้งประชาชนและผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่
รัฐยันน้ำมันยังไม่ขาด แค่ระบบกระจายสะดุด
17 มีนาคม 2569 สำนักข่าวไทยรายงานว่า พิพัฒน์ รัชกิจประการ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม ระบุว่า แม้หลายปั๊มเปิด-ปิดเป็นช่วง แต่ข้อมูลจากกระทรวงพลังงานและ ปตท. ยืนยันว่าไทยยังมีน้ำมันสำรองเพียงพออย่างน้อย 96 วัน
ปัญหาหลักอยู่ที่การขนส่งและกระจายสินค้า โดยปั๊มขนาดเล็กกว่า 23,000 แห่งขาดน้ำมันเร็วกว่าปั๊มแบรนด์ใหญ่ราว 10,000 แห่ง ทำให้ผู้ใช้แห่ไปปั๊มใหญ่ จนระบบขนส่งรองรับไม่ทัน บางแห่งจึงต้องปิดชั่วคราว
ด้าน อรรถพล ฤกษ์พิบูลย์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน ระบุว่า ราคาน้ำมันโลกที่สูงขึ้นทำให้ไทยต้องทยอยปรับราคาดีเซล โดยกำหนดเพดานไม่เกิน 33 บาทต่อลิตร ปรับครั้งละ 50 สตางค์ เริ่ม 18 มีนาคม หลังการอุดหนุนทำให้กองทุนน้ำมันติดลบกว่า 16,500 ล้านบาท
พร้อมกันนี้ จะขึ้นราคาแก๊สโซฮอล์ลิตรละ 1 บาท และลดราคา E20 ลง 79 สตางค์ เพื่อจูงใจให้ใช้มากขึ้น รวมถึงเร่งใช้ดีเซล B10 และ B20 เป็นทางเลือก
ส่วนปัญหาขาดแคลนในบางพื้นที่ ได้เพิ่มรถขนส่ง เปิดคลังน้ำมันตลอด 24 ชั่วโมง และเร่งกระจายน้ำมันให้เพียงพอ พร้อมขอความร่วมมือประชาชนใช้อย่างประหยัดและไม่กักตุน
ทั้งนี้ ผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่มองว่า ปัญหาน้ำมันครั้งนี้ส่งผลกระทบในวงกว้าง และส่วนหนึ่งสะท้อนการขาดการเตรียมความพร้อมของภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทำให้เมื่อเกิดสถานการณ์ ประชาชนและผู้ปฏิบัติงานปรับตัวได้ยาก
“รัฐควรมีมาตรการที่ชัดเจน แก้ปัญหาให้ตรงจุดกว่านี้ และไม่ควรปล่อยให้สถานการณ์เกิดขึ้นกะทันหัน เพื่อให้ประชาชนมีเวลาตั้งตัว”
เธอกล่าว พร้อมตั้งข้อสังเกตว่า แม้หลายประเทศจะได้รับผลกระทบจากสถานการณ์โลกเช่นกัน แต่ยังสามารถบริหารจัดการได้ดีกว่า ไม่เห็นว่าพลเมืองประเทศไหนที่เผชิญปัญหาหนักขนาดนี้ จึงเห็นว่าภาครัฐควรยกระดับการบริหารจัดการและมีแผนรองรับล่วงหน้า เพื่อลดผลกระทบต่อประชาชนและผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่
แม้รัฐยืนยันว่ามีน้ำมันเพียงพอ แต่ปัญหาการกระจายทำให้ประชาชนจำนวนมากยังเข้าถึงไม่ได้ โดยเฉพาะในภาคเหนือและพื้นที่ชายแดน ที่ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเดินทางหรือภาคเกษตร แต่ลุกลามถึงระบบขนส่งสาธารณะ และงานช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม
สถานการณ์นี้สะท้อนช่องว่างระหว่าง ‘ปริมาณน้ำมันที่มี’ กับ ‘การเข้าถึงของประชาชน’ และเป็นอีกความท้าทายต่อประสิทธิภาพการบริหารจัดการของภาครัฐในการรับมือวิกฤตพลังงานที่กระทบชีวิตประจำวันในวงกว้าง
