22 มีนาคม 2569 มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ (Shan Human Rights Foundation) ออกแถลงการณ์ระบุ โรงไฟฟ้าถ่านหินแห่งใหม่ของกองทัพว้า (United Wa State Army – UWSA) ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของเมืองสาด รัฐฉาน โดยอยู่ห่างจากชายแดนไทยทางอำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ประมาณ 19 กิโลเมตร กำลังจะทำให้การปนเปื้อนโลหะหนักในแม่น้ำกกเลวร้ายมากขึ้น
โรงไฟฟ้าแห่งนี้ เริ่มเดินเครื่องในเดือนพฤศจิกายน 2568 โดยตั้งอยู่ห่างจากเมืองสาดไปทางทิศใต้ประมาณ 10 กิโลเมตร ตรงข้ามกับแม่น้ำกกที่บ้านฮุง ซึ่งเป็นที่ตั้งของกองบัญชาการแห่งแรกของศูนย์บัญชาการภาคใต้ของกองทัพว้า (UWSA) และมีการระบุชื่อผู้พัฒนาโครงการว่าเป็น บริษัท วานฮุง เนเชอรัล เอนเนอร์จี จำกัด (Wan Hong Natural Energy Co. Ltd.,) โดยปัจจุบันโรงไฟฟ้าแห่งนี้เริ่มจ่ายไฟฟ้าให้กับฐานทัพต่างๆ โรงเรียนฝึกทหาร โรงผลิตอาวุธและโรงงานยาพาราในบ้านฮุง
เสียงจากชาวบ้านในพื้นที่เล่าว่า พวกเขาได้กลิ่นควันถ่านหินเวลาที่ออกไปนอกบ้าน นอกจากนั้นยังมีรถบรรทุก 10 ล้อขนาดใหญ่เร่งขนส่งถ่านหิน “ทั้งวันทั้งคืน” ไปยังโรงไฟฟ้าดังกล่าว อย่างไรก็ดี ชาวบ้านที่อาศัยอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแกน ด้านใต้ของเหมืองยังรายงานว่า เริ่มมีอาการคันด้วยผื่นแดงจากการใช้น้ำ และสัตว์น้ำก็เริ่มตายลง
แถลงการณ์ระบุถึงความกังวลเกี่ยวกับโรงไฟฟ้าแห่งนี้ นั่นคือการปล่อยสารพิษจากการเผาถ่านหิน ซึ่งประกอบด้วยก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ไนโตรเจนออกไซด์ และฝุ่นละออง (รวมถึงโลหะหนัก) ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบทางเดินหายใจ ทั้งยังอาจไหลลงสู่แหล่งน้ำ และทำให้เกิดฝนกรดที่เป็นภัยคุกคามต่อการพืชผลในรัศมี 80 กิโลเมตร
ทั้งนี้ นอกจากโรงไฟฟ้าใหม่ที่บ้านฮุงแล้ว ยังมีโรงไฟฟ้าถ่านหินขนาดใหญ่อีกโรงที่ยังคงเดินเครื่องอยู่ในพม่า ซึ่งก็คือ โรงไฟฟ้าดิจิต ในอำเภอปางลอง ทางตอนใต้ของรัฐฉาน กิจการของบริษัท อู๋ซี ฮวากวง อิเล็กทริก พาวเวอร์ เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด (Wuxi Huaguang Electricity Power Engineering Co. Ltd.,) จากประเทศจีน
