กองบรรณาธิการ

เรื่อง: The Mekong Butterfly 1 กุมภาพันธ์ 2569 ที่ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีการจัดสัมมนาสาธารณะหัวข้อ ‘รัฐประหาร 5 ปีในเมียนมา: เมียนมาท่ามกลางภูมิรัฐศาสตร์โลก’ เพื่อถอดรหัสวิกฤตการณ์ที่ยังคงทวีความซับซ้อนท่ามกลางวาระครบรอบห้าปีของการยึดอำนาจ โดยเวทีครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่า สถานการณ์ในเมียนมาไม่ใช่เพียงความขัดแย้งภายในรัฐ แต่คือตัวแปรสำคัญที่ถูกขับเคลื่อนด้วยพลวัตภูมิรัฐศาสตร์โลก ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อเสถียรภาพของอาเซียนและประเทศไทย เวทีเสวนาได้รวบรวมตัวแทนจากหลากหลายภาคส่วน ทั้งนักวิชาการ นักกิจกรรม และตัวแทนขบวนการภาคประชาชนเมียนมา เพื่อร่วมกันวิเคราะห์ภาพสะท้อนของเมียนมาในมิติใหม่ ตั้งแต่ความชอบธรรมของการเลือกตั้งที่ถูกตั้งคำถาม...

ในทุกๆ ปี คนเหนือต้องเผชิญกับผลกระทบด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตจากวิกฤติ PM2.5 ในสัดส่วนสูงเมื่อเทียบกับภูมิภาคอื่นของประเทศ ซึ่งต้นตอปัญหาครอบคลุมตั้งแต่การเผาในที่โล่งและไฟป่า ฝุ่นจากเมืองและการคมนาคม ไปจนถึงการลงทุนของบรรษัทข้ามชาติในอุตสาหกรรมข้าวโพดที่เป็นตัวการก่อให้เกิดมลพิษข้ามพรมแดน ปัญหานี้สะท้อนช่องว่างเชิงนโยบายและการบังคับใช้กฎหมายในระดับท้องถิ่นและภูมิภาค ทั้งยังชี้ให้เห็นความจำเป็นของมาตรการเชิงโครงสร้าง เช่น การจัดการเศษวัสดุทางการเกษตร การสนับสนุนทางเลือกทางเศรษฐกิจแก่เกษตรกร การควบคุมการปล่อยมลพิษจากภาคอุตสาหกรรมและการขนส่ง รวมถึงความร่วมมือข้ามจังหวัดและข้ามพรมแดนเพื่อป้องกันการแพร่กระจายของฝุ่นควัน ข้อมูลปี 2567 (มี 366 วัน คนเหนือจมฝุ่นพิษเฉลี่ย 228 วัน) พบว่า...

วิกฤตสารพิษในแม่น้ำข้ามพรมแดน มีต้นตอเชื่อมโยงกับกิจกรรมเหมืองแร่โดยเฉพาะเหมืองแรร์เอิร์ธในรัฐฉาน เมียนมา สารปนเปื้อนจำนวนมากไหลลงสู่แม่น้ำกก ก่อนขยายผลมาที่แม่น้ำสายและแม่น้ำรวก แล้วไหลรวมสู่แม่น้ำโขง และล่าสุดมีสัญญาณน่ากังวลในลุ่มน้ำสาละวิน  ข้อมูลจาก Stimson Center ที่ใช้ภาพถ่ายดาวเทียมทำฐานข้อมูลชี้ว่า ในประเทศแผ่นดินใหญ่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (เมียนมา–ลาว–กัมพูชา) พบกิจกรรมเหมืองที่ไม่ถูกกำกับ/ไม่เป็นทางการมากกว่า 2,400 จุด ซึ่งตั้งอยู่บนหรือใกล้ลำน้ำทั้งหมด 43 สาย โดยพื้นที่ในรัฐฉานและคะฉิ่น ถูกระบุว่าเป็นหนึ่งในโซนที่มีความหนาแน่นและความเสี่ยงสูงจากกิจกรรมเหมืองต้นน้ำ  สารพิษปนเปื้อนนั้นกระทบทั้งการใช้ชีวิตและปากท้องของคนในพื้นที่ ตั้งแต่น้ำในการบริโภค การเกษตร ไปจนถึงประมง ขณะเดียวกันการท่องเที่ยวริมน้ำ...

‘บางระกำโมเดล’ ถูกยกเป็นต้นแบบการจัดการน้ำอย่างยั่งยืนของไทย และถูกนำเสนอในเวทีนานาชาติอย่าง FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) ทว่าสำหรับชาวบางระกำ  การเป็นพื้นที่หน่วงน้ำกลับหมายถึงการต้องอยู่กับน้ำท่วมขังยาวนานหลายเดือน เพราะทุกๆ ปี บ้านเรือน ถนน วัด โรงเรียน และสถานประกอบการจำนวนมากได้รับผลกระทบจากปริมาณน้ำ ไม่ใช่เพียงพื้นที่นาอย่างที่โครงการออกแบบไว้  หลายปีที่ผ่านมา ปริมาณน้ำที่ไหลเข้าสู่พื้นที่โครงการมักเกินกว่าข้อตกลงที่รัฐทำไว้กับชุมชน ส่งผลให้พื้นที่น้ำท่วมขยายออกนอกเขตโครงการ...

ไม่นานมานี้ พื้นที่ชายแดนไทย–เมียนมาโดยเฉพาะบริเวณอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ถูกจับตามองว่าเป็นฐานปฏิบัติการของคอลเซ็นเตอร์และแก๊งสแกมเมอร์ที่สร้างความเสียหายต่อคนไทยเฉลี่ยสูงถึง 12,955 บาทต่อคน และนำไปสู่ความเสียหายรวมของประเทศกว่า 115,300 ล้านบาทต่อปี การที่ผู้ต้องสงสัยจากหลายชาติถูกควบคุมตัวและส่งกลับประเทศเป็นระลอก สะท้อนว่าปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องเล็กแต่เป็นปัญหาที่มีต้นตอจากโครงสร้างเครือข่ายสีเทา ที่เคลื่อนไหวข้ามพรมแดนด้วยการจัดระเบียบอย่างเป็นระบบ ในอีกด้าน ข้อมูลการอภิปรายในสภาและรายงานข่าวยังชี้ว่าปัญหานี้ เกี่ยวพันกับผลประโยชน์ทับซ้อนของท้องถิ่นและการมีส่วนร่วมของเจ้าหน้าที่รัฐบางส่วน การปราบปรามสแกมเมอร์ตลอดช่วงที่ผ่านมาจึงมักประสบปัญหาการดำเนินการที่ไม่ต่อเนื่องและมีช่องว่างให้ผู้กระทำผิดได้ใช้ประโยชน์ แม่สอดกลายเป็นจุดเสี่ยงสำคัญเพราะตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ที่ติดชายแดน โดยอยู่ติดกับเมืองเมียวดี แหล่งสแกมเมอร์ขนาดใหญ่ในประเทศเมียนมา ซึ่งมีแม่น้ำเมยเป็นพรมแดนธรรมชาติ การเคลื่อนย้ายคนและอุปกรณ์สื่อสารเพื่อก่ออาชญากรรมจึงทำได้โดยง่าย ทั้งยังมีพื้นที่เศรษฐกิจสีเทา เช่น บ่อนพนันและธุรกิจไม่โปร่งใส ที่เชื่อมโยงกับเครือข่ายผู้กระทำผิด ซ้ำแล้วการใช้เทคโนโลยีสื่อสารข้ามพรมแดนยังทำให้การตรวจจับเป็นไปได้ยาก ผลกระทบที่เกิดขึ้นจึงขยายวงกว้างทั้งในมิติส่วนบุคคลและสาธารณะ  รายงาน...