กองบรรณาธิการ

รถยนต์​ก็​ยัง​ไม่มี​ รถเมล์ก็​มา​ไม่ถึง​ เป็นเนื้อเพลงท่อนหนึ่งจากเพลงสาวดอย 4x4 ที่ขับร้องโดยคาราบาว เล่าถึงความยากลำบากของชีวิตที่อยู่ห่างไกลความเจริญ ผ่านการไม่มีรถส่วนตัวและไม่มีขนส่งสาธารณะ​ที่เข้าถึงได้ง่าย โดยบริบท​ของ​เพลงคือ ผู้คนบนพื้นที่สูงหรือที่วงคาราบาวระบุว่าเป็นชาวดอย อย่างไรก็ตาม ความห่างไกลไม่จำเป็นต้องไปไกลถึงดอย หากสามารถพบเห็นได้ทั่วไปในหลายพื้นที่ของประเทศไทย โดยความห่างไกลดังกล่าวไม่ใช่ความห่างไกลในแง่ของระยะทาง แต่กลับเป็นความห่างไกลในแง่ของความรู้สึกและวิถีชีวิต ผมในฐานะผู้ที่อาศัยอยู่ในจังหวัดอุทัยธานี​เข้าใจถึงความห่างไกลในแง่นี้เป็นอย่างดี เพราะผมเป็นคนหนึ่งที่รักการชมภาพยนตร์​อย่างมาก แต่ภาพ​ยนตร์กับตัวผมกลับไกลเสียเหลือเกินในตอนที่ผมเป็นเด็ก ผมขอย้อนความก่อนว่า ในสมัยที่ผมยังเป็นเด็กนั้น ยังไม่มีแพลตฟอร์มสตรีมมิ่ง​ให้ได้รับชมภาพยนตร์ได้ง่ายอย่างในทุกวันนี้​ หากอยากชมภาพยนตร์​เรื่องไหนที่อยากดู ผมต้องรอให้ภาพยนตร์​เรื่องนั้นหยุดฉายที่โรงหนัง​ และรออีก 3-4 เดือนเพื่อให้ภาพยนตร์ออกจำหน่ายในรูปแบบแผ่น VCD...

ไฟ ฝุ่นและมลพิษใน “อุตสาหกรรมนิยมยุคปลาย” นับตั้งแต่เมื่อสองร้อยกว่าปีที่แล้ว ด้วยอิทธิพลของการล่าอาณานิคม การปฏิวัติอุตสาหกรรม และการปฏิวัติการเกษตรในทวีปต่างๆ ทั่วโลก ได้ก่อให้เกิดไฟจากการเผาเพื่อเตรียมแปลงเกษตรยังชีพ การเปลี่ยนป่าเป็นแปลงปลูกข้าวโพด อ้อย และปาล์มน้ำมัน ที่ขยายตัวจากไทยไปสู่ชายแดนเมียนมาร์ เพื่อตอบสนองการเติบโตของธุรกิจแปรรูปผลิตภัณฑ์เกษตรและต่อความต้องการบริโภคเนื้อสัตว์ในเมือง มลพิษทางอากาศทวีความเข้มข้นควบคู่ไปกับการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของเขตเศรษฐกิจพิเศษ และนิคมอุตสาหกรรมเช่น ในประเทศอินเดีย และประเทศจีน รวมถึง กรณีสารเคมีตกค้างจากเหตุเพลิงไหม้ที่โรงงานสารเคมีในจังหวัดสมุทรปราการ และกรณีกากแร่แคดเมียมในจังหวัดสมุทรสาคร ไฟ ฝุ่น ควันและสารพิษตกค้าง เป็นผลพวงของการพัฒนาที่เกิดขึ้นอย่างไม่พร้อมเพรียงและไม่เท่าเทียม แต่ทั้งหมดก็คือรูปธรรมของคำมั่นสัญญาที่จะนำไปสู่ความทันสมัย...

ในยุคสมัยที่การดิ้นรนทำมาหากินเพื่อให้อยู่รอดภายใต้เศรษฐกิจที่ผันผวนและอากาศแบบละติจูดเดียวกับ ‘สวรรค์’ เป็นประสบการณ์สามัญของคนทั่วไป เคยสงสัยไหมว่าทำไมเพื่อน ‘สายมู’ ของเราถึงยังมีเวลาไปกราบไหว้บูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์และพระดังทั่วไทย สวมชุดขาวร่วมพิธีกกรรมเสริมแต้มบุญ หรือปฏิบัติธรรมอัพลงโซเชียลมีเดีย แบ่งปันความปิติอิ่มบุญให้ได้อนุโมทนากันได้เรื่อยๆ บทความนี้สำรวจความย้อนแย้งดังกล่าว พยายามทำความเข้าใจว่าสังคมแบบเสรีนิยมใหม่ที่ความไม่แน่นอนกลายเป็นทั้งปัญหาที่ผู้คนต้องเผชิญและโอกาสในการสะสมทุนของเหล่าผู้กล้าได้กล้าเสีย ได้มีส่วนในการหล่อหลอมความรู้สึก ตัวตน และวิถีชีวิต ‘ไทยๆ’ ที่สิ่งศักดิ์สิทธิ์ต่างๆ ยังคงมีความสัมพันธ์ผู้คนอย่างแยกไม่ออก จากการสังเกตการณ์และมีส่วนร่วมกับการมู และการสัมภาษณ์เหล่าสายมูผู้มีศรัทธาซึ่งส่วนมากเป็นพ่อค้าแม่ขายและเจ้าของธุรกิจใหญ่เล็กต่างๆ บทความนี้เสนอว่า อารมณ์ ‘ชิว ๆ’ ที่ดูเหมือนเป็นความรู้สึกที่ตรงข้ามกับชีวิตที่หวังรวยหรือแก้ปัญหาชีวิตอย่างเร่งด่วน...

คุณติดโซเชียลมีเดียหรือไม่ หากคำถามนี้เกิดขึ้นก่อนปี 2009 ซึ่งเป็นปีที่เฟซบุ๊กนำปุ่มกดถูกใจมาใช้งาน คนส่วนใหญ่จะตอบปฏิเสธ หรือไม่ก็บอกว่าตัวเองก็แค่ชอบเล่นโซเชียลมีเดีย แต่ไม่ถึงกับขั้น “เสพติด” เพราะถ้ายังจำกันได้ ในยุคนั้นเราใช้งานสื่อออนไลน์ประเภทนี้เป็นครั้งคราว และต้องเข้าถึงผ่านคอมพิวเตอร์เป็นหลัก เนื่องจากสมาร์ทโฟนยังอยู่ในช่วงตั้งไข่ ความยากลำบากดังกล่าวจึงทำให้เราไม่ได้อยู่ในโลกออนไลน์มากเท่ากับปัจจุบัน  แต่ในตอนนี้ไม่ต้องสงสัยเลยว่าผู้คนใช้โซเชียลมีเดียหรืออยู่บนโลกออนไลน์กันมากมายขนาดไหน หนังสือนับไม่ถ้วนถูกเขียนขึ้นมาเพื่อบอกกับเราว่าจะหายจากอาการเสพติดการใช้เทคโนโลยีเหล่านั้นได้อย่างไร นั่นหมายความว่าอาการเสพติดเทคโนโลยีไม่ใช่เรื่องเล็กอีกต่อไป แต่มันส่งผลกระทบต่อสังคมไม่ต่างจากการพนันหรือสารเสพติด ทริสทัน แฮร์ริส นักเทคโนโลยีชาวอเมริกันที่เคยทำงานให้กับกูเกิล และภายหลังผันตัวออกมาเป็นนักรณรงค์ด้านการใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม เคยกล่าวเอาไว้ว่าแอปพลิเคชันบนสมาร์ตโฟนนั้นถูกออกแบบมาเพื่อให้ผู้ใช้เสพติด เพราะยิ่งผู้คนใช้เวลากับมันมากเท่าไหร่ บริษัทเจ้าของแอปพลิเคชันก็จะสามารถทำกำไรได้มากขึ้นเท่านั้น การทำให้ผู้ใช้จ้องมองหน้าจออย่างต่อเนื่องจึงเป็นสิ่งจำเป็น แล้วแพลตฟอร์มเหล่านั้นทำอย่างไรเพื่อที่จะทำให้คนใช้งานแอปของตัวเองให้ได้มากและนานที่สุด...

เกษตรกรหลังบ้านอีอีซีส่วนใหญ่ถูกจำกัดในการเข้าถึงทรัพยากรและอำนาจหลังการปิดล้อมใหม่ โดยเฉพาะการขาดการเข้าถึงที่ดิน ทรัพยากรท้องถิ่น รวมถึงอำนาจในการมีส่วนร่วมกำหนดภูมิทัศน์การพัฒนาในท้องถิ่น ทำให้เกษตรกรมีเงื่อนไขที่จำกัดในการคาดเดาและกำหนดอนาคตของตนเอง จนนำไปสู่การก่อตัวขึ้นของสถานการณ์ความขัดแย้งและความแตกต่างทางสังคม มากกว่าจะเป็นผลลัพธ์ที่นำไปสู่การกระจายผลประโยชน์แก่ทุกฝ่ายอย่างเท่าเทียม โดยที่กระบวนการแยกความแตกต่างทางสังคม  เป็นผลลัพธ์หนึ่งจากพัฒนาการของกระบวนปิดล้อมที่ใหม่ สะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงในสองด้าน ได้แก่ ด้านหนึ่ง แสดงให้เห็นถึงท่าทีที่หลากหลายของผู้กระทำการท้องถิ่นในการตอบสองต่อกระบวนการปิดล้อมใหม่ และอีกด้านหนึ่ง สะท้อนให้เห็นถึงผลลัพธ์ที่แตกต่างในความสามารถของผู้กระทำการท้องถิ่นแต่ละกลุ่มจากทุน ประเภทต่าง ๆ ที่แต่ละกลุ่มมีอยู่ ​เพื่อเชื่อมร้อยความสัมพันธ์แบบทุนนิยมภายใต้กระบวนการปิดล้อมใหม่ โดยที่ผู้กระทำการท้องถิ่นบางส่วนที่สามารถเชื่อมร้อยความสัมพันธ์เข้ากับเครือข่ายทุนใหม่ ๆ ที่เข้ามาได้ ในขณะที่ก็ยังมีเกษตรกรบางส่วนต้องผลัดออกจากพรมแดนทางสังคม-เศรษฐกิจเดิม หรือหลุดออกจากแหล่งการผลิตเดิมของตนเอง การแยกความแตกต่างทางสังคมในสังคมเกษตรกรรม ภายใต้บริบทของผลลัพธ์ของการปิดล้อมที่ดินใหม่ในสังคมเกษตรกรรมหลังบ้านอีอีซี...