กองบรรณาธิการ

จากบทความ เอาแรงเป็นทุน สู้งานเงินเดือนต่ำ ๆ แรงงานอีสานผ่านบทเพลงลูกทุ่มเมื่อทุกวิกฤตเป็นบทเพลง ในเว็บไซต์ The isaan record ที่ผมได้อ่านสร้างความตื่นตาตื่นใจที่ได้เห็นอารมณ์ของผู้คนอยู่ในบทเพลง บทความนี้เขียนถึงบริบทของการเกิดเพลงลูกทุ่งตั้งแต่ช่วงหลังวิกฤตต้มยำกุ้งเมื่อ พ.ศ. 2540 เป็นต้นมา และวิกฤตต่าง ๆ ที่เกิดต่อมาหลังจากนั้น ทั้งการเคลื่อนย้ายแรงงานจากภาคอีสานเข้ามาในหัวเมืองใหญ่ การผลัดถิ่น รวมถึงภาพการต่อสู่ในเรื่องของการกดขี่ขูดรีดแรงงานในภาคอีสาน เพลงอีสานจึงล้อไปกับอารมณ์ความรู้สึกของผู้คนในอีสานในช่วงเวลาต่าง ๆ ด้วย แล้วภาคเหนือล่ะ? มีเสียงแบบนี้บ้างไหม...

ช่วงทศวรรษ 2530 ถึงกลางทศวรรษ 2540 เป็นช่วงเวลาที่การเมืองภาคประชาชนก่อตัวขึ้นมา และมีพลวัตอย่างมากโดยเฉพาะหลังปี 2535 จนถึงการมีส่วนร่วมในการร่างรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 ช่วงเวลาดังกล่าวยังเป็นช่วงที่ระบบทุนกำลังขยายตัวลงสู่พื้นที่ชนบท นั่นหมายความว่าการเปลี่ยนแปลงจากสิ่งที่เกิดขึ้นจะไม่เพียงการต่อรองกับอำนาจเพื่อสิทธิของชาวบ้าน ชุมชน แต่ชาวบ้านกำลังเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงของวิถีและการปรับตัวด้านชีวิต ที่ขยับเข้าสู่ความเป็นเมืองมากขึ้น รวมถึงการเปลี่ยนมูลค่าทรัพยากรโดยเฉพาะที่ดินและภาคการเกษตรให้กลายเป็นทุนในตลาด การศึกษาความเคลื่อนไหวภาคประชาชนในห้วงเวลาดังกล่าวมีความซับซ้อนอย่างยิ่ง โดยเฉพาะโครงข่ายความสัมพันธ์ระหว่างเครือข่ายที่มิได้มีเพียงกลุ่มชาวบ้านผู้ได้รับผลกระทบต่อวิถีชีวิตที่ลุกฮือกันขึ้นมาต่อสู้เพื่อสิทธิของตนเพียงเท่านั้น หากแต่ยังมีเครือข่ายกลุ่มนักพัฒนาเอกชน หรือ NGOs ที่สามารถเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของชาวบ้านผู้ได้รับผลกระทบและเครือข่ายของกลุ่มผู้ได้รับผลประโยชน์ ที่น่าสนใจคือวิถีของการเคลื่อนไหวเป็นปฏิบัติการทางสังคมที่สามารถผลิตสร้างเทคโนโลยีการต่อสู้เชิงกระบวนการแบบใหม่ขึ้น และแผ่ขยายเครือข่ายการเคลื่อนไหวของการเมืองภาคประชาชนไปได้อย่างไพศาล แม่แจ่มตกอยู่ในภาวะการแย่งชิงทรัพยากรอยู่สามระลอก...

วิดีโอ: กชพรรณ ธาณุกิจ, ชญาสินี แก้วแกมเงิน นักศึกษามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี จากโครงการห้องปฏิบัติการทางสังคม (Social Lab) ปีที่ 2 : ชายแดนศึกษากับการเรียนรู้บนฐานชุมชนสู่การสร้างสังคมสร้างสรรค์ ศูนย์วิจัยนวัตกรรมสังคมเชิงพื้นที่ (Ab-SIRC) สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ขับทุ้มหลวงพระบางที่บ้านห้วยลึก อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย การละเล่นโต้ตอบกันระหว่างชายและหญิงที่สืบสานมาจากบรรพบุรษที่อพยพมาจากลาว ปัจจุบันกำลังถูกฟื้นฟู เพื่อเป็นประโยชน์แก่เยาวชนรุ่นหลังและเป็นการเผยแพร่ประเพณีของชาวลาวหลวงพระบางในอนาคต https://www.youtube.com/watch?v=1d5o3YTAi7I

สาขาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี จากโครงการห้องปฏิบัติการทางสังคม (Social Lab) ปีที่ 2 : ชายแดนศึกษากับการเรียนรู้บนฐานชุมชนสู่การสร้างสังคมสร้างสรรค์ ศูนย์วิจัยนวัตกรรมสังคมเชิงพื้นที่ (Ab-SIRC) สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง บ้านห้วยลึกอยู่ที่ไหน ? ชุมชนสุดท้ายริมฝั่งแม่น้ำโขงในภาคเหนือของประเทศไทย ก่อนที่แม่น้ำโขงจะไหลเข้าสู่ประเทศลาว บริเวณแก่งผาได แม่น้ำโขง จึงเปรียบเหมือนสายธารแห่งชีวิตของผู้คนที่อยู่ริมสองฝั่ง  ความอุดมสมบูรณ์ของแม่น้ำโขงทำให้ชาวบ้านห้วยลึกสามารถจับปลาได้จำนวนมากพอจนเป็นอาชีพหลักได้ ซึ่งในอดีตอาชีพชาวประมงพื้นบ้านหรือที่เรียกว่า พรานปลา ถือว่าเป็นอาชีพหลักที่สามารถสร้างรายได้สำหรับเลี้ยงครอบครัวของชาวบ้านห้วยลึกได้เป็นอย่างดี พงษ์...

งานชิ้นนี้เป็นผลงานของนักศึกษาชั้นปีที่ 4 สำนักวิชานวัตกรรมสังคม สาขาการพัฒนาระหว่างประเทศ จากโครงการห้องปฏิบัติการทางสังคม (Social Lab) ปีที่ 2 : ชายแดนศึกษากับการเรียนรู้บนฐานชุมชนสู่การสร้างสังคมสร้างสรรค์ ศูนย์วิจัยนวัตกรรมสังคมเชิงพื้นที่ (Ab-SIRC) สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง พามาดูวิถีชีวิตแม่ญิงริมน้ำโขงเมื่อต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงในช่วงหลาย 10 ปีที่ผ่านมา แม่น้ำโขงเปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนในบ้านห้วยลึกมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะแม่ญิง หรือ "แม่ญิงริมโขง"  ที่พึ่งพาสายน้ำในทุกมิติของการดำรงชีวิต  สมาชิกของชุมชนริมน้ำที่มีบทบาทสำคัญอย่างมากในการดูแลรักษาแม่น้ำโขงและใช้ประโยชน์อย่างสมดุล หากมองแบบคนทำงานในเมืองแล้ว วิถีชีวิตในแต่ละวันของเธอนั้นเกี่ยวข้องกับแม่น้ำโขงจนแทบจะเรียกได้ว่าเป็น...