กองบรรณาธิการ

เรื่อง: ปวีณา หมู่อุบล ยาสูบและสังคมล้านนาสัมพันธ์กันมายาวนาน ทั้งในมิติทางวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และการเมือง ด้วยเพราะคนล้านนารู้จักใช้ประโยชน์จากยาสูบมาตั้งแต่ในอดีต   ในทางวัฒนธรรม คนล้านนานิยมนำยาสูบทำเป็น ‘มูลี’ (บุหรี่) คือมวนยาสูบด้วยใบตอง ใบจาก กระดาษ แล้วพกไปสูบขณะทำไร่ทำสวน เพื่อใช้ควันยาสูบขับไล่ยุงและแมลงไม่ให้มารบกวน หรือนำไปใช้ในงานพิธีต่างๆ เช่น การเลี้ยงผี การขึ้นท้าวทั้งสี่ การสืบชะตาสะเดาะเคราะห์ หรือจะเป็นการเกี้ยวพาราสีของหนุ่มสาวที่การขอต่อมูลีกันสามารถสร้างความคุ้นเคย และก่อให้เกิดสัมพันธภาพอันดีในเวลาต่อมาได้ ทางด้านเศรษฐกิจ คนล้านนาจำนวนมากได้รับผลประโยชน์จำนวนมากจากยาสูบ โดยเฉพาะในช่วงหลังทศวรรษ...

“มันเป็นวิกฤตที่ยาวมาก และเราไม่รู้ว่าจะสิ้นสุดเมื่อไหร่”  คำกล่าวของธารวารินทร์ ทองผาภูมิประภาส เยาวชนหญิงวัย 29 ปี จากหมู่บ้านคลิตี้ล่าง อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ผู้เติบโตมาในหมู่บ้านที่กลายเป็นพื้นที่พิสูจน์ความล้มเหลวของระบบเยียวยารัฐ ธารวารินทร์เกิดและเติบโตท่ามกลางวิกฤตมลพิษสารตะกั่วที่รั่วไหลลงลำห้วยคลิตี้ตั้งแต่ปี 2518 โดยมีโรงแต่งแร่ตะกั่วตั้งอยู่ที่คลิตี้บน ก่อนที่สารพิษจะไหลลงมายังคลิตี้ล่าง ช่วงเวลานั้นรัฐไม่ได้ออกมาตรการรับมือใดๆ จนกระทั่งผลกระทบเริ่มปรากฏในชีวิตประจำวันของคนในชุมชน “เราเคยถูกห้ามไม่ให้ลงไปเล่นน้ำ พ่อแม่จะเตือนเสมอว่า น้ำตรงนั้นมีสารตะกั่ว อย่าไปแตะมัน” เธอเล่าว่า ในหมู่บ้านมีวัวควายล้มตาย หญิงท้องแท้งลูก เด็กหลายคนป่วยเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ จนในปี 2545...

เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม 2568 มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ออกแถลงการณ์แสดงความกังวลต่อการขยายตัวของเหมืองแร่เอิร์ธ ในพื้นที่ตอนใต้ของเมืองสาด รัฐฉาน ประเทศเมียนมา ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากชายแดนอำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ เพียง 25 กิโลเมตร โดยการทำเหมืองดังกล่าวอาจส่งผลให้สารเคมีจากกระบวนการผลิตไหลลงสู่แม่น้ำสายต้นน้ำกก ก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อสุขภาพของประชาชนที่อาศัยอยู่บริเวณท้ายน้ำทั้งฝั่งไทยและเมียนมากว่าหนึ่งล้านคน จากภาพถ่ายดาวเทียมย้อนหลัง แสดงให้เห็นว่าเหมืองแร่แรร์เอิร์ธที่อยู่ห่างจากแม่น้ำกกทางตะวันออก 3.6 กิโลเมตร เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่กลางปี 2566 ส่วนอีกแห่งที่อยู่ทางตะวันตก 2.6 กิโลเมตร เริ่มตั้งแต่กลางปี...

ศาลจังหวัดเชียงใหม่มีคำพิพากษาให้ชาวบ้านลีซู 3 รายในอำเภอเชียงดาว ชดใช้ค่าเสียหายสิ่งแวดล้อมแก่กรมอุทยานฯ จำนวน 150,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย จากเดิมที่ถูกฟ้องเรียกกว่า 625,000 บาทในคดี “โลกร้อน” ซึ่งใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ประเมินความเสียหายจากการบุกรุกป่าโดยคิดรวมค่าอุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นโดยไม่อิงข้อมูลจริงในพื้นที่ โดยทนายความจากศูนย์พิทักษ์และฟื้นฟูสิทธิชุมชนท้องถิ่น (CPCR) และมูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อม (EnLAW) โต้แย้งว่าเป็นการประเมินที่ไม่เป็นธรรม ไม่สะท้อนสภาพพื้นที่จริง และไม่เคยมีการฟื้นฟูโดยรัฐมาก่อน ศูนย์พิทักษ์และฟื้นฟูสิทธิชุมชนท้องถิ่น(CPCR) รายงานว่า เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม...

14 พฤษภาคม 2568 บุคลากรและอดีตบุคลากร นักศึกษาและศิษย์เก่ามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ รวมตัวกันยื่นจดหมายเปิดผนึกถึงอธิการบดีและนายกสภามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เรียกร้องให้ดำเนินการตรวจสอบกรณีการละเมิดจริยธรรมทางวิชาการอย่างจริงจังและเปิดเผย หลัง ผศ.ดร. สุรชัย จงจิตรงาม ยื่นเรื่องร้องเรียนการแอบอ้างผลงานวิชาการของตนไปตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2567 แต่ยังไม่มีความคืบหน้าชัดเจนแม้จะผ่านมาแล้วครบ 1 ปี โดยมี ชัชพล กุลโพธิสุวรรณ ผู้อำนวยการสำนักงานมหาวิทยาลัย เป็นผู้ออกมารับหนังสือ ในจดหมายเปิดผนึกระบุว่า การคัดลอกผลงานวิชาการ (Plagiarism) ถือเป็นความผิดร้ายแรงในวงวิชาการ...