3 กันยายน 2566 ชาวบ้าน หมู่บ้านน้ำรีพัฒนาและน้ำช้างพัฒนา อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.น่าน และ ETOs Watch Coalition เครือข่ายติดตามการลงทุนไทยและความรับผิดชอบข้ามพรมแดน ได้เข้าร่วมการตรวจสอบผลกระทบข้ามพรมแดนจากรณีโครงการเหมืองถ่านหินและโรงไฟฟ้าหงสา ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองเงิน แขวงไซยะบุรี สปป.ลาว ห่างจากชายแดนไทยประมาณ 15 กม. นับเป็นโครงการความร่วมมือที่ใหญ่ที่สุดระหว่าง สปป.ลาวและไทย โครงการนี้มีความเสี่ยงที่จะปล่อยโลหะหนัก ปรอท ลงสู่แหล่งน้ำในท้องถิ่นและสร้างความเสียหายให้กับพื้นที่ที่ชุมชนท้องถิ่นใช้เป็นแหล่งอาหารและการดำรงชีวิต และยังมีผลกระทบข้ามพรมแดนที่สำคัญอีกด้วย เช่น ก๊าซกรอและโลหะหนักที่ถูกปล่อยออกมา ซึ่งจะสะสมในแหล่งน้ำและระบบนิเวศน์ฝั่งประเทศไทย
กระบวนการตรวจสอบครอบคลุมไปถึงการพบปะพี่น้องชาวบ้านและร่วมประชุมกับผู้ใหญ่บ้าน กำนันและนายก อบต. จากขุนน่าน ห้วยโก๋น และที่อื่น ๆ
ชาวบ้านให้สัมภาษณ์ถึงความกังวลในเรื่องสุขภาพว่า “7 ปีมานี้ ชาวบ้านเป็นโรคมะเร็งกันเยอะ โดยเฉพาะปีนี้ ผลผลิตหลักของชุมชนอย่าง หม่อนที่เคยได้ปีละ 190-200 ตันก็เหลือ แค่ 30 ตัน ไม่รู้เกิดจากอะไร”
ตามที่คณะทำงานติดตามการลงทุนของนักลงทุนไทยในต่างประเทศและผลกระทบข้ามพรมแดน หรือ ETOs Watch ได้ส่งคำร้องให้ กสม. เพราะมีความห่วงกังวลเหมือนกับชาวบ้านกรณีผลกระทบข้ามแดน การตรวจสอบนี้จะนำไปสู่การออกรายงานตรวจสอบตาอไปซึ่งรวมไปถึงคำแนะนำการ กสม. ต่อกรณีการจัดตั้งระบบเฝ้าระวังผลกระทบข้ามแเดนต่อไป
