กองบรรณาธิการ

“ภูมินามพื้นบ้าน” เป็นระบบความคิดทางวัฒนธรรมของชาวบ้านทั่วไปที่สัมพันธ์และมีความหมายอย่างแนบแน่นกับการตั้งถิ่นฐานที่อยู่อาศัยอันมีความเกี่ยวข้องอยู่กับความคิดด้านภูมิศาสตร์กายภาพ ประวัติศาสตร์และวรรณกรรมท้องถิ่น ตลอดจนสะท้อนถึงระบบอำนาจ อัตลักษณ์ และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของชุมชนในท้องถิ่นอย่างสมบูรณ์ ประวัติศาสตร์ของท้องถิ่นจึงเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการต่อสู้เพื่อช่วงชิงความหมายและพื้นที่ทางสังคมของผู้คนในท้องถิ่นกับอิทธิพลที่ถูกครอบงำจากอำนาจรัฐส่วนกลางซึ่งดำเนินการผ่านผ่านกลไกด้านการปกครอง ศาสนา สื่อและการศึกษาแบบสมัยใหม่ สิ่งเหล่านี้ได้ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสำหรับลดทอนศักดิ์ศรี คุณค่า และความหมายทางสังคมของผู้คนในท้องถิ่นให้อ่อนด้อยลงไป จนกระทั่งชื่อหรือภูมินามของหมู่บ้านหลายแห่ง เกิดความผิดเพี้ยนจากความหมายดั้งเดิมไปอย่างมาก จนในที่สุดอาจทำให้ท้องถิ่นไม่มีที่ยืนทางประวัติศาสตร์ และไม่สามารถอธิบายความเป็นมาของตนเองให้คนรุ่นหลังรับทราบในเรื่องที่ถูกต้องและเป็นจริงได้ ชุมชนในเขตพื้นที่ภาคเหนือตอนบนตั้งชื่อหมู่บ้านตามบริบทต่าง ๆ เช่น ตามสภาพทางภูมิศาสตร์ เช่น บ้านเด่น บ้านดอน บ้านสันป่าสัก บ้านห้วยเกี๋ยง...

เมื่อต้นเดือนที่ผ่านมามีวันสำคัญของสามัญชนคนธรรมดาที่น้อยนักจะปรากฏได้ในปฏิทิน นั่นคือวันแรงงานสากล หรือเมย์เดย์ (May Day) ผู้เขียนจึงนึกถึงเรื่องสั้นเรื่องหนึ่งที่ได้ถ่ายทอดชีวิตและน้ำเสียงของแรงงานจากวรรณกรรม แม้ว่าวรรณกรรมชิ้นนี้จะเก่าไปสักหน่อย แต่ก็ยังคงนำพาให้ได้เห็นร่องรอยเคล้าลางบางอย่างที่แช่แข็งและไปไม่ถึงไหนจวบจนปัจจุบัน ในปัจจุบันนี้สิ่งที่เป็นหลักประกันต่อชีวิตของผู้คนโดยเฉพาะเหล่าแรงงานที่แทบไม่มีหลักประกันใด ๆ ในชีวิต นั่นก็คือการตั้งคำถามต่อ ‘สวัสดิการของแรงงาน’ โดยประเด็นนี้มักเป็นเรื่องที่เราพูดคุยอยู่กันอย่างเข้มข้นในปัจจุบัน ผู้เขียนจึงอยากร่วมสนทนากับเขาบ้างผ่านการ “อ่าน” และตีความวรรณกรรมไทยที่มีอายุมากว่า 50 ปี คือเรื่องสั้นในชื่อของ ‘แก้วหยดเดียว’ เรื่องสั้นเรื่องนี้เขียนโดย ‘ศรีดาวเรือง’ หรือ วรรณา...

เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ.2567 เวลา 13.00 น. ณ ศาลาประชาคม หมู่ที่ 10 ตำบลเขากะลา อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ เครือข่ายชุมชนและชาวบ้านกลุ่มรักษ์เขากะลา รวมกลุ่มออกมาเคลื่อนไหวคัดค้านเวทีการประชุมรับฟังความเห็นและการมีส่วนร่วมของประชาชนครั้งที่ 2 (EIA) ของโครงการทำเหมืองหินอุตสาหกรรมชนิดหินปูน เพื่ออุตสาหกรรมก่อสร้าง ศาลาประชาคม หมู่ที่ 10 ตำบลเขากะลา...

รถยนต์​ก็​ยัง​ไม่มี​ รถเมล์ก็​มา​ไม่ถึง​ เป็นเนื้อเพลงท่อนหนึ่งจากเพลงสาวดอย 4x4 ที่ขับร้องโดยคาราบาว เล่าถึงความยากลำบากของชีวิตที่อยู่ห่างไกลความเจริญ ผ่านการไม่มีรถส่วนตัวและไม่มีขนส่งสาธารณะ​ที่เข้าถึงได้ง่าย โดยบริบท​ของ​เพลงคือ ผู้คนบนพื้นที่สูงหรือที่วงคาราบาวระบุว่าเป็นชาวดอย อย่างไรก็ตาม ความห่างไกลไม่จำเป็นต้องไปไกลถึงดอย หากสามารถพบเห็นได้ทั่วไปในหลายพื้นที่ของประเทศไทย โดยความห่างไกลดังกล่าวไม่ใช่ความห่างไกลในแง่ของระยะทาง แต่กลับเป็นความห่างไกลในแง่ของความรู้สึกและวิถีชีวิต ผมในฐานะผู้ที่อาศัยอยู่ในจังหวัดอุทัยธานี​เข้าใจถึงความห่างไกลในแง่นี้เป็นอย่างดี เพราะผมเป็นคนหนึ่งที่รักการชมภาพยนตร์​อย่างมาก แต่ภาพ​ยนตร์กับตัวผมกลับไกลเสียเหลือเกินในตอนที่ผมเป็นเด็ก ผมขอย้อนความก่อนว่า ในสมัยที่ผมยังเป็นเด็กนั้น ยังไม่มีแพลตฟอร์มสตรีมมิ่ง​ให้ได้รับชมภาพยนตร์ได้ง่ายอย่างในทุกวันนี้​ หากอยากชมภาพยนตร์​เรื่องไหนที่อยากดู ผมต้องรอให้ภาพยนตร์​เรื่องนั้นหยุดฉายที่โรงหนัง​ และรออีก 3-4 เดือนเพื่อให้ภาพยนตร์ออกจำหน่ายในรูปแบบแผ่น VCD...

ไฟ ฝุ่นและมลพิษใน “อุตสาหกรรมนิยมยุคปลาย” นับตั้งแต่เมื่อสองร้อยกว่าปีที่แล้ว ด้วยอิทธิพลของการล่าอาณานิคม การปฏิวัติอุตสาหกรรม และการปฏิวัติการเกษตรในทวีปต่างๆ ทั่วโลก ได้ก่อให้เกิดไฟจากการเผาเพื่อเตรียมแปลงเกษตรยังชีพ การเปลี่ยนป่าเป็นแปลงปลูกข้าวโพด อ้อย และปาล์มน้ำมัน ที่ขยายตัวจากไทยไปสู่ชายแดนเมียนมาร์ เพื่อตอบสนองการเติบโตของธุรกิจแปรรูปผลิตภัณฑ์เกษตรและต่อความต้องการบริโภคเนื้อสัตว์ในเมือง มลพิษทางอากาศทวีความเข้มข้นควบคู่ไปกับการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของเขตเศรษฐกิจพิเศษ และนิคมอุตสาหกรรมเช่น ในประเทศอินเดีย และประเทศจีน รวมถึง กรณีสารเคมีตกค้างจากเหตุเพลิงไหม้ที่โรงงานสารเคมีในจังหวัดสมุทรปราการ และกรณีกากแร่แคดเมียมในจังหวัดสมุทรสาคร ไฟ ฝุ่น ควันและสารพิษตกค้าง เป็นผลพวงของการพัฒนาที่เกิดขึ้นอย่างไม่พร้อมเพรียงและไม่เท่าเทียม แต่ทั้งหมดก็คือรูปธรรมของคำมั่นสัญญาที่จะนำไปสู่ความทันสมัย...